وقتی هوا دشمن چشمهای شما میشود وقتی شاخص آلودگی هوا بالا میرود، بیشتر افراد تنها نگران ریههایشان هستند؛ اما واقعیت این است که چشمها، اولین و آسیبپذیرترین عضو بدن در برابر ذرات معلق، دود خودروها و گازهای سمی هستند. اگر این روزها دچار سوزش، اشکریزی، خارش شدید، قرمزی یا احساس وجود جسم خارجی (مثل شنریزه) در چشم شدهاید، این واکنش طبیعی بدن شما به هوای آلوده است.
در این مقاله، با زبانی ساده دلیل این واکنشها را توضیح میدهیم و بررسی میکنیم که چرا قطره چشمی اولوپاتادین (سنسیت-آی) یکی از مؤثرترین درمانهای علمی برای این شرایط است.
هوای آلوده دقیقاً با چشمها چه میکند؟ (تحلیل علمی)
آلایندههای ریز میکروسکوپی (مثل ذرات PM2.5)، گاز ازون و دیاکسید نیتروژن، هنگام برخورد با سطح مرطوب چشم باعث مجموعهای از واکنشهای التهابی میشوند. مطالعات نشان دادهاند که تماس با این آلایندهها باعث تغییرات جدی در سطح چشم میشود [۱].
مهمترین آسیبها عبارتند از:
• تخریب لایه اشکی: ذرات آلاینده، لایه محافظ اشک را ناپایدار میکنند. نتیجه؟ اشک زودتر تبخیر میشود و چشم دچار خشکی، سوزش و خستگی میشود.
• التهاب ملتحمه (Conjunctival Irritation): پرده نازک روی سفیدی چشم (ملتحمه) ملتهب شده و به شکل قرمزی و حساسیت ظاهر میشود.
• افزایش حساسیتپذیری: چشمی که توسط آلودگی تحریک شده، در برابر عوامل دیگر (مثل گرده گیاهان یا گرد و خاک) واکنش بسیار شدیدتری نشان میدهد [۱].
خارش چشم چگونه ایجاد میشود؟ (نقش هیستامین)
وقتی آلودگی روی سطح چشم مینشیند، سلولهای دفاعی چشم به نام (ماستسل) فعال میشوند و مادهای شیمیایی به نام «هیستامین» آزاد میکنند. این ماده سه کار انجام میدهد:
۱. عصبهای حسی چشم را تحریک میکند.
۲. باعث خارش شدید و کلافهکننده میشود.
۳. رگهای خونی را گشاد کرده و باعث قرمزی و تورم پلک میشود.
نکته مهم: بسیاری از قطرههای چشمی قدیمی فقط قرمزی را موقتاً پنهان میکنند، اما جلوی تولید هیستامین را نمیگیرند، بنابراین مشکل دوباره برمیگردد.
مؤثرترین درمان خارش و سوزش: قطره اولوپاتادین (سنسیت-آی)
برای کنترل کامل علائم ناشی از آلودگی، به دارویی نیاز دارید که هم “سریع” عمل کند و هم “اثر طولانی” داشته باشد. قطره چشمی سنسیت-آی (Sensit-I) حاوی ماده موثره اولوپاتادین است. تحقیقات عملکردی روی این مولکول نشان داده است که اولوپاتادین دارای مکانیسم اثر دوگانه (Dual–Action) است [۲]
۱. آنتیهیستامین قوی (تسکین فوری): با مسدود کردن انتخابی گیرندههای هیستامین H1، به سرعت خارش و سوزش را متوقف میکند [۲]
۲. تثبیتکننده ماستسل (محافظت طولانی): دیواره سلولهای دفاعی را محکم میکند تا از آزاد شدن مجدد مواد التهابی جلوگیری شود.
مطالعات بالینی تأیید کردهاند که محلول اولوپاتادین ۰.۱٪ در مقایسه با دارونما، اثربخشی قابل توجهی در کاهش خارش و قرمزی چشم دارد و اثر آن به سرعت ظاهر میشود [۳]
هشدار جدی آکادمی چشمپزشکی آمریکا (AAO)
آلودگی هوا فقط یک مشکل موقت نیست. آکادمی چشمپزشکی آمریکا هشدار میدهد که قرار گرفتن در معرض کیفیت پایین هوا، با افزایش ریسک ابتلا به بیماریهای شبکیه، از جمله دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (AMD)، مرتبط است [۴]. بنابراین، محافظت از چشم در روزهای آلوده، یک ضرورت برای حفظ سلامت بینایی در درازمدت است.
سه راهکار مکمل برای روزهای آلوده
استفاده از قطره سنسیت-آی در کنار رعایت این نکات ساده، بهترین نتیجه را میدهد:
۱. شستشوی چشم: استفاده از یک اشک مصنوعی استاندارد (مانند قطره تیر-آی) برای شستن ذرات آلاینده از سطح چشم و پلکها.
۲. عینک آفتابی: استفاده از عینکهای بزرگ (Oversized) به عنوان یک سپر فیزیکی در برابر باد و ذرات معلق.
۳. کمپرس سرد: استفاده از حوله خنک روی پلکهای بسته برای کاهش التهاب (بدون مالیدن چشم).
سوالات متداول (FAQ)
۱. آیا قطره سنسیت-آی برای خارش ناشی از آلودگی هوا مؤثر است؟ بله. اولوپاتادین به طور خاص برای مهار واکنشهای آلرژیک چشم طراحی شده است و هم خارش را تسکین میدهد و هم از بازگشت آن جلوگیری میکند.
۲. چند بار در روز باید از اولوپاتادین استفاده کنم؟ دوز معمول این دارو، یک قطره در هر چشم، هر ۱۲ ساعت (دو بار در روز) است. با این حال، همیشه طبق دستور پزشک یا داروساز مصرف کنید.
۳. آیا آلودگی هوا باعث عفونت چشم میشود؟ آلودگی هوا مستقیماً میکروب ندارد، اما با خشک کردن و آسیب زدن به سطح چشم، سد دفاعی را ضعیف کرده و راه را برای ورود باکتریها و ایجاد عفونت باز میکند.
سلب مسئولیت: این مطلب صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین تشخیص یا تجویز پزشک نیست. قطره سنسیت-آی (Sensit-I) یک فرآورده دارویی است؛ لطفاً قبل از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت نمایید.
References
۱) Torricelli, A. A., et al. (2014). Ocular surface adverse effects of ambient air pollution. Arquivos Brasileiros de Oftalmologia.
۲) Sharif, N. A., et al. (1996). Olopatadine: functional studies on a novel H1-selective histamine antagonist. Journal of Ocular Pharmacology and Therapeutics.
۳) Abelson, M. B., & Spangler, D. L. (1998). Efficacy of olopatadine ophthalmic solution 0.1%. American Journal of Ophthalmology.
۴) American Academy of Ophthalmology. Poor Air Quality Linked to Risk of AMD.
[…] دفاعی چشم میشکند: معرفی راهکار درمانی شرکت اینوکلون)در مقاله قبلی: سوزش چشم در آلودگی هوا صحبت کردیم که چگونه ذرات معلق […]
با تشکر از سایت خوب و مقالات کامل و جامعی که انتشار میدهید.